Lajme Shqip Saturday, 30 March 2013 16:20

TIRANE – Tekstet e historisë së Shqipërisë nuk kanë nevojë për rishikime. Nuk shoh presion turk!” Kështu është shprehur dje në një intervistë për “Gazeta Shqiptare”, historiani Luan Malltezi, njëherazi drejtor i Muzeut Historik Kombëtar. I pyetur për çështjen e peticionit që 127 intelektualë nënshkruan kundër ndërhyrjes turke në të shkruarit e historisë nën osmanët, ai nuk duket fort i bindur. Ndonëse deklaron se e kupton shqetësimin e shprehur, nënvizon se historianët tanë nuk janë nën presion, madje janë më të lirë se kurrë.
Një peticion i nënshkruar nga më shumë se 100 intelektualë kërkon fuqimisht mosrishikimin e historisë nën Perandorinë Osmane. Si e shihni ju këtë peticion? A ka rrezik real apo presion?
Jo, unë nuk besoj se ekziston. Ka kërkesa që janë bërë publike, apo shqe-tësime të autoriteteve turke (disa janë shpallur), që të shihet mundësia që në tekste të mos përdoren ofendime. Sigurisht, këto janë të natyrshme si kërkesa, sidomos në kohët e sotme, sepse bëhet fjalë për trajtime historike e jo fyerje. Unë besoj që historiografia jonë sot është mjaft e çliruar dhe jashtë këtyre presioneve. Ne i përkasim një grupimi historianësh që kemi kaluar periudha të vështira, me kërkesa të Partisë së Punës ose të shtetit në regjimin e kaluar për çështje të caktuara. Këto tekste mbase duhen rishikuar, por gjithsesi nuk kanë të bëjnë me periudhën e sundimit osman, sepse për këtë periudhë nuk ka ndërhyrë as Enver Hoxha. Sot, studimet kanë nevojë të thellohen, ka nevojë të përgatiten specialistë, ka nevojë për kuadro të rinj.
Pra, jeni dakord me peticionin?
Po, jam dakord me qëndrimin e atyre që bënë peticionin dhe me kërkesën që politika të mos ndërhyjë në trajtimin e historisë, dhe unë besoj se jemi të lirë nga ky drejtim. Ne nuk kemi presione të kësaj natyre. Ajo kohë, ka qenë një situatë mjaft e rëndë në historinë tonë kombëtare. Zhvillimi që kish marrë vendi dhe principatat shqiptare që qenë krijuar në atë kohë, pas pushtimit osman u likuiduan dhe vendi ra nën sferën e otomanëve për pesë shekuj me radhë. Mendoj që këta pesë shekuj ndikuan shumë në prapambetjen e madhe që pësoi vendi ynë. Më tej, intelektualët shqiptarë, me mbështetjen e popullit arritën pastaj të fitojnë pavarësinë dhe të hapin rrugën e zhvillimit të lirë të shtetit.
A është trajtuar objektivisht kjo periudhë nga historianët tanë?
Gjykoj që historiografia shqiptare ka studime mjaft të mira, të specialistëve të njohur, siç janë studimet për Bushatllinjtë, ka Ferit Duka për periudhën e sundimit osman, ka për qytetin e Beratit etj. Këto, do të thosha se janë arritje jashtëzakonisht të rëndësishme, që, si njohës i periudhës, janë bazuar në fakte, në dokumente.
Atëherë, si i shihni shqetësimet aktuale?
Shqetësimet që kanë historianët janë të drejta. Nga ana tjetër, unë nuk besoj se ndonjë historian sot është nën peshën e kërkesës së politikës për të ndryshuar trajtimin e historiografisë. Këtu kemi të bëjmë me historinë tonë kombëtare. Kemi detyrimin ta studiojmë atë drejt, sepse jemi të interesuar të njohim historinë tonë kombëtare, ku është krijuar edhe identiteti ynë kombëtar. Besoj se të gjithë historianët janë të orientuar nga këto kërkesa. Jemi në kushtet që jemi të lirë të shkruajmë, ku secili historian, më shumë se kurrë në vendin tonë, mund të shkruajë lirshëm, bazuar në dokumentet, faktet dhe bindjet e veta. Pra, trajton problematika të periudhave të ndryshme pa ndërhyrje. Sigurisht, i mirëkuptoj të gjithë historianët, por nuk besoj se ndonjëri prej tyre është gjendur në një situatë të tillë presioni nga institucionet përkatëse të shtetit shqiptar për të rishikuar historinë, në kuptimin për të bërë edhe ndryshime të tilla që janë në kundërshtim me formimin e tyre.
Tekstet tona aktuale, a kanë fyerje ndaj osmanëve?
Është periudha e sundimit osman që është karakterizuar nga kryengritje. Shqiptarët janë përpjekur të çlirojnë vendin e tyre. Ka ndikime të mëdha që pushtimi osman ka lënë në Shqipëri dhe të gjitha këto janë të vërteta.
Frika e madhe qëndron tek ndikimi që diplomacia turke mund të ketë në vendin tonë, duke pasur parasysh marrëdhëniet e mira dypalëshe të vendeve tona, e njëjta gjë në Kosovë. A e shihni ju këtë ndikim?
Mendoj se me turqit sot politika ka pika afrimi, ndërsa për periudhën kur ne po flasim, pra për 500 vitet e pushtimit, shqiptarët janë munduar të mbrojnë vendin e tyre. Ka pasur një elitë të rëndësishme të dalë nga shoqëria shqiptare e që ka luajtur rol të rëndësishëm në Perandorinë Osmane. Më tej, Shqipëria u copëtua mbas shpalljes së pavarësisë dhe troje të mëdha të vendit tonë mbetën jashtë kufijve. Kjo erdhi pas pushtimit osman nga pushtimet e vendeve fqinje, që morën territore të cilat edhe sot janë jashtë kufijve politikë të vendit. Në këtë kuptim, do të thosha që edhe periudha e pushtimit osman, edhe historia që zhvillohet sot, afron në fakt popujt që kanë lidhje në histori. Në kohën e Perandorisë Osmane, edhe pse nën suazën e saj, tokat e Shqipërisë ishin ende të sajat, pra s’ishin të ndara.
A ka kërkesë për një komision shqiptaro-turk të ngjashëm me atë në Kosovë?
Pa qenë nevoja për një komision të tillë, ne jemi të prirur të shohim historinë tonë, që të mos ketë fyerje. Tjetër është trajtimi i historisë së një kombi me realizëm, e tjetër është qëndrimi që mban një historian me qëllim që të fyejë. E rëndësishme është të shpjegohet historia dhe të bëhen verifikime. Për një historian serioz, fyerjet janë të papranueshme, sigurisht.(LajmeShqip.com)

 
Lajme Shqip Thursday, 28 March 2013 15:50

Tiranë – Peticion kundër rishikimit të historisë nën mbikëqyrjen turke.“Nuk pajtohemi kurrë dhe dënojmë përpjekjet për të paraqitur pushtimin osman si bashkëjetesë paqësore”

“Historia e Shqipërisë nuk është një histori renegatësh dhe as histori shërbëtorësh, por histori qëndrese me në krye Gjergj Kastriotin”.

Me një peticion kundër rishikimit të historisë nën mbikëqyrjen e autoriteteve shtetërore turke, rreth 130 intelektualë shqiptarë u janë drejtuar krerëve më të lartë të shteteve të Kosovës e Shqipërisë. Ky peticion i iniciuar nga intelektualët Ndue Ukaj, Ardian Ndreca, Matteo Mandala, Lazer Stani, Majlinda Bregasi, drejtohet kundër punës së komisionit  për rishikimin e prezantimit të historisë, gjeografisë dhe kulturës osmane e turke, ngritur me kërkesën e vazhdueshme të qeverisë turke. Gjatë vizitave të fundit në Kosovë të krerëve më të lartë të Turqisë, është kërkuar ndryshimi i teksteve shkollore. Së fundmi ka qenë ndër të tjerë Omer Dinçer, ministri i Arsimit të Turqisë, që ka kërkuar eliminimin e “paragrafëve fyes ndaj historisë turke”. Dhe kështu, mbi bazën e rekomandimeve, shumë terma të përdorur deri më sot, për periudhën e pushtimit osman të ndryshojnë, ose më saktë të zbuten. Kështu fjalët “dhunë” dhe “vrasje” të zëvendësohen me fjalët “pushtim” dhe “burgosje” apo “sundimi i egër osman”, të shndërrohet në “pushtimi osman” etj. Ndërsa po punohet në këtë drejtim, emra të shquar të letrave, artit, kulturës dhe shkencës, si Ismail Kadare, Visar Zhiti, Agron Tufa, Maks Velo, Francesco Altimari, Artan Shkreli, Shaban Sinani, etj. kanë kërkuar anulimin e punës së komisionit të përbashkët ndërshtetëror për t’i lënë historianët të bëjnë punën e tyre të pavarur shkencore, sipas parimeve dhe metodologjisë së shkencës historike dhe jo sipas interesave, urdhrave dhe vullneteve politikë të qeverisë turke.

E vërteta historike
“Faktet historike dhe argumentet shkencore janë ngjarje dhe momente jetike në historinë e një kombi. Ato s’mund të ndryshohen me ndërhyrje të jashtme, sidomos kur bëhet fjalë për marrëdhëniet mes një perandorie pushtuese dhe një kombi të pushtuar, pas një qëndrese që përbën një faqe të ndritur jo vetëm në historinë e shqiptarëve, por edhe në historinë e Europës. Pushtimi osman shkaktoi një gropë të zezë në historinë e kombit shqiptar. Ai e ndërpreu procesin normal historik të zhvillimit të kombit tonë. Ky pushtim i shkëputi me dhunë shqiptarët nga Europa dhe shkaktoi tragjedi dhe drama të pashlyeshme në kujtesën historike të kombit. Nuk mund të pajtohemi kurrë dhe dënojmë përpjekjet e disa pseudohistorianëve dhe të segmenteve të caktuara politike, të cilat përpiqen që shekujt e gjatë të pushtimit osman t’i paraqesin si kohë të bashkëjetesës paqësore dhe të suksesshme”, shkruhet në peticionin, drejtuar Presidentëve Jahjaga e Nishani, si dhe Parlamentit, qeverisë dhe Akademisë së Shkencave të shtetit përkatës. “Përpjekjet që interpretimi i historisë të bëhet në funksion të pushtetit dhe jo në funksion të së vërtetës, janë të rrezikshme dhe vënë në pikëpyetje të ardhmen tonë. Ndryshimi i historisë në formë arbitrare, duke i ardhur rreth oreksit të diplomacisë turke, krijon një precedent të rrezikshëm: pas disa vitesh edhe Serbia mund të kërkojë të shpallet vetëm një administratore në Kosovë dhe ajo të vlerësohet pozitivisht për lirinë, pavarësinë, kulturën dhe identitetin tonë”, thuhej më tej. “Kërkesa për ndryshimin e historisë s’ka ardhur si rezultat i shtytjeve shkencore, zbulimeve dhe fakteve të reja dhe as i nevojës së interpretimeve të reja të mirëfillta shkencore, por si rezultat i trysnisë së shtetit turk mbi qeverinë e Kosovës dhe mbi disa historianë të manipuluar e të painformuar me punime të mirëfillta shkencore. E gjithë historia jonë, e shkruar nga shqiptarë dhe të huaj, dëshmon të kundërtën e asaj që ofron komisioni i Ministrisë dhe ekspertëve turq për historinë tonë, sipas të cilëve periudha e pushtimit osman s’kishte dhunë, s’kishte shtypje dhe s’kishte gjenocid. Pushtimi pesëshekullor turk ka qenë i dhunshëm dhe, përgjatë asaj periudhe të gjatë ka pasur vrasje, shfarosje, dhunë të vazhdueshme, ndërkohë që shqiptarët ishin populli më i persekutuar i Perandorisë”. Sipas hartuesve të këtij peticioni, për të dëshmuar gjenocidin ndaj popullit shqiptar mjafton të përmendet fakti që gjuha shqipe u ndalua me forcë të mësohej në shkolla e të përdorej në administrata. “Të gjithë tashmë e dimë se çdo ndërhyrje në histori sipas skenarëve të paracaktuar politikë cenon ADN-në e kombit shqiptar. Ne kemi dëshiruar dhe dëshirojmë që marrëdhëniet midis shqiptarëve dhe turqve dhe shteteve të tyre respektive të jenë miqësore, të sinqerta dhe në interes të popujve tanë, por siç thoshte Aristoteli i pavdekshëm, “Amicus Plato, sed magis amica veritas” (E kam mik Platonin, por e kam më mike të vërtetën”.

Firmëtarët sipas rendit alfabetik
Ardian Ndreca (filozof, Universiteti Urbaniana në Romë, Itali) Anton Berishaj (kritik i letërsisë, poet, Universiteti i Prishtinës)
Akil Koçi (Kompozitor, muzikolog)
Adem Gashi (shkrimtar)
Agron Tufa (shkrimtar, Universitetit i Tiranës)
Artan Shkreli (arkitekt)
Agron Gjekmarkaj (kritik i letërsisë, Universiteti i Tiranës) Anton Gojcaj (shkrimtar)
Arian Krasniqi (dramaturg)
Aleksandër Çipa (kryetar i Unionit të Gazetareve, poet, publicist)
Agreta Gashi (mjeke, Universiteti i Prishtinës)
Antonio Gashi (violonçelist, Universiteti i Prishtinës)
Aida Dismondy (poete)
Ardian Haxhaj (shkrimtar)
Afrim Krasniqi (politolog, Universiteti i Tiranës)
Arbana. F. Xharra (publiciste, gazetare)
Avni Zogiani (aktivist i shoqërisë civile, publicist)
Albert P. Nikolla (antropolog, Universiteti i Tiranës)
Aljula Jubani (albanologe, Universiteti i Tiranës)
Angjelin Shtjefni (Universiteti i Tiranës)
Arlind Dobërdolani (student)
Anila Malile (diplomate)
Adnan Mustafa (farmacist)
Alfred Duka, (avokat)
Alda Bregasi (kardiologe, Universiteti i Yale)
Asllan Muharremi (përkthyes)
Beqë Cufaj (shkrimtar, publicist)
Brunilda Ternova ( gazetare, përkthyese)
Bujar Kapllani (skulptor)
Begzad Baliu (albanolog, Universiteti i Prishtinës)
Bardhyl Matraxhiu (kritik, Universiteti i Tiranës)
Bardh Frangu (shkrimtar, publicist)
Behar Gjoka (shkrimtar, studiues),
Bardhyl Londo (poet, Mjeshtër i Madh)
Blerina Suta (kritike e letërsisë, Universiteti Aleksandër Xhuvani)
Donika Gervalla-Schwarz (veprimtare, publiciste)
Daut Demaku (shkrimtar)
Dorian Koçi (publicist, Universiteti i Tiranës)
Durim Çaça (poet)
Eugjen Merlika (publicist, shkrimtar)
Elida Buçpapaj (poete, publiciste)
Edita Kuçi Ukaj (publiciste, përkthyese)
Entela Kasi (shkrimtare, presidente e Albanian Pen Center)
Erion Hasanbelliu (inxhinier elektrik)
Francesco Altimari (albanolog, zv. rektor, Universiteti i Kalabrisë, Itali)
Femi Cakolli (kritik letrar)
Flutura Açka (shkrimtare)
Flaka Surroi (publiciste)
Francesco Marchianò (pedagog në Spezzano Albanese Calabri)
Fahri Xharra (publicist)
Fatmir Terziu (shkrimtar, kritik arti)
Flamur Shehu (kompozitor, Mjeshtër i Madh)
Gëzim Gurga (albanolog, Universiteti i Palermos, Itali) Giuseppina Turano (albanologe)
Gëzim Alpioni (sociolog, Universiti i Birmingham-it)
Gëzim Basha (poet, përkthyes)
Gjon Berisha (historian, Instituti i Historisë)
Gjergj Filipaj (gazetar, shkrimtar)
Gjon Keka (publicist)
Gjergj Bajram Kabashi (publicist)
Halil Haxhosaj (shkrimtar, kritik letrar)
Ismail Kadare (shkrimtar)
Iris Elezi (regjisore)
Imer M. Mushkolaj (publicist)
Isak Ahmeti (albanolog, shkrimtar)
Ilire Zajmi-Rugova (shkrimtare, gazetare)
Irena Gjoni (poete)
Ismail Rugova (bibliotekar, përkthyes) Jahja Drançolli (historian, ligjërues)
Jonila Godole (përkthyese, shkrimtare)
Kujtim M. Shala (kritik i letërsisë, Universiteti i Prishtinës) Kole M. Berisha (ish kryetar i parlamentit të Kosovës, publicist),
Kolec Traboini (poet, kineast)
Lazer Stani (shkrimtar)
Lucia Nadin (albanologe)
Lush Culaj (historian, Instituti Albanologjik i Prishtinës)
Leonard Seiti (poet)
Ledia Dushi (poete, përkthyese)
Lis Bukuroca (Naser Aliu) (publicist)
Lediana Stillo (poete, përkthyese)
Matteo Mandalà (albanolog, Universiteti i Palermos, Itali) Majlinda Bregasi (albanologe, Universiteti i Prishtinës)
Martin Berishaj (politolog, Universiteti i Lubjanës)
Monica Genesin (albanologe, Universiteti i Salentos – Lecce, Itali)
Maks Velo (piktor)
Mentor Quku (historian i letërsisë)
Migena Kapllani (arsimtare)
Mira Tafani (arsimtare)
Ndue Ukaj (kritik i letërsisë, shkrimtar)
Natasha Lushaj (poete, kritike letrare)
Ndue Gjika (shkrimtar)
Nexhat Latifi (biznesmen)
Persida Asllani (kritike e letërsisë, Universiteti i Tiranës)
Pandeli Çina (mjek)
Preveza Abrashi (mjeke, Universiteti i Prishtinës)
Prend Buzhala (shkrimtar, kritik i letërsisë),
Petrit Palushi (shkrimtar, kritik letrar)
Peter Tase (përkthyes)
Petrit Ruka (poet, kineast)
Qibrie Demiri- Frangu (poete, Universiteti i Prishtinës)
Qazim Namani (historian)
Romeo Gurakuqi (historian, UET)
Rudolf Marku (shkrimtar)
Romeo Çollaku (shkrimtar, përkthyes)
Ragip Syla (shkrimtar)
Rita Salihu (poete, veprimtare)
Rexhep Shahu (poet, publicist).
Sali Bashota (poet, pedagog në Universitetin e Prishtinës) Skënder Zogaj (shkrimtar, publicist)
Skënder Buçpapaj (publicist)
Sabit Rrustemi (poet)
Shaban Sinani (studiues dhe historian i letërsisë)
Sadik Bejko (poet)
Shaip Emerllahu (drejtor i Manifestimit “Ditët e Naimit”, poet)
Shpend Bengu (pedagog i historisë së artit dhe multimedias)
Shpend Sollaku Noe (shkrimtar)
Trina Gojani (poete, përkthyese)
Uk Lushi (shkrimtar, publicist)
Visar Zhiti (poet, Mjeshtër i Madh)
Vlora Baruti (muzikante)
Virgjil Kule (publicist, studiues)
Vladimir Beja (ish-komandant i flotës)
Visar K. Berisha (mjek, Universiteti i Prishtinës)
Zenel Kelmendi (ish-rektor i Universitetit të Prishtinës)
Zef Gjeta (ILB)
Xhavit Beqiri (poet, Universiteti i Prishtinës)
Xhemal Ahmeti (kritik letrar, publicist). (LajmeShqip.com)